Znaczna liczba stosowanych obecnie łacińskich nazw chorób pochodzi z czasów, w których zrodziła się medycyna, zapoczątkowana przez greckich myślicieli z Knidos i rozwinięta przez Hipokratesa (ok. 460–377 p.n.e.), a następnie przez Arystotelesa (384–322 p.n.e.), Galena (131–201 n.e.) i ich następców. Większość jednak z tych nazw powstała już w czasach nowożytnych, wraz z rozwojem medycyny i nauk pokrewnych. Z historycznego punktu widzenia tworzą one terminy neolatyńskie.

Berberyna to naturalny alkaloid izochinolinowy o szerokim spektrum aktywności farmakologicznej, stosowany od wieków w tradycyjnej medycynie chińskiej i ajurwedzie. Współczesne badania potwierdziły jej właściwości przeciwbakteryjne, przeciwgrzybicze i przeciwzapalne, a także działanie hipoglikemizujące i obniżające poziom cholesterolu. Ponadto berberyna wpływa na poprawę profilu lipidowego, wspiera redukcję masy ciała, wykazuje działanie hepatoprotekcyjne i hipourykemiczne. Niniejszy przegląd stanowi aktualne podsumowanie przekroju farmakologicznego berberyny, eksperymentów na modelach zwierzęcych, badań klinicznych oraz wykorzystania w terapii niektórych chorób metabolicznych, w tym cukrzycy typu 2, otyłości, niealkoholowej stłuszczeniowej choroby wątroby, hiperlipidemii i dny moczanowej.

Kobiety w ciąży są szczególnie narażone na niedobór żelaza. Odpowiednia suplementacja tego składnika ogranicza występowanie problemów zdrowotnych u matki oraz wspiera prawidłowy rozwój płodu. Niemniej jednak zalecana jest ostrożność w przyjmowaniu preparatów ze względu na ryzyko pojawienia się skutków ubocznych nadmiaru żelaza w organizmie. Badania naukowe potwierdzają, że dawka, częstotliwość przyjmowania, postać stosowanego preparatu, dieta, uwarunkowania genetyczne czy edukacja zdrowotna należą do czynników, które determinują skuteczność oraz bezpieczeństwo suplementacji.  

Do najczęstszych przewlekłych chorób układu oddechowego należą astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc. Do leków stosowanych w leczeniu tych schorzeń zalicza się glikokortykosteroidy i cholinolityki wziewne. Glikokortykosteroidy wziewne znajdują zastosowanie w każdej postaci i stopniu zaawansowania astmy w leczeniu przewlekłym. Na uwagę zasługuje beklometazon, którego metabolizm w mniejszym stopniu zależy od CYP3A niż innych kortykosteroidów i interakcje są raczej mało prawdopodobne. Wziewne cholinolityki znajdują zastosowanie w terapii przewlekłej obturacyjnej choroby płuc.

Nadciśnienie tętnicze bardzo często występuje w Polsce i jest jednym z głównych czynników ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego. W 2024 r. eksperci Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) opublikowali nowe wytyczne dotyczące diagnostyki i leczenia nadciśnienia tętniczego oraz postępowania w przypadku podwyższonych wartości ciśnienia tętniczego (BP). W wytycznych ESC podkreślono, że leczenie hipotensyjne powinno być włączane u wszystkich pacjentów z potwierdzonym nadciśnieniem tętniczym, niezależnie od ich ryzyka sercowo-naczyniowego. Ponadto terapię hipotensyjną włącza się u pacjentów z podwyższonymi wartościami BP w zależności od oszacowanego ryzyka ocenionego w skali SCORE2 (dla osób w wieku 40–69 lat) lub SCORE2-OP (dla osób w wieku 70–89 lat) oraz biorąc pod uwagę ich charakterystykę kliniczną. Decyzję o tym podejmuje się po 3 miesiącach od wprowadzenia zmian w stylu życia, jeśli BP nadal wynosi ≥ 130/80 mmHg. Do głównych, preferowanych klas leków wykorzystywanych w terapii hipotensyjnej należą: 1) leki działające na układ renina-angiotensyjna-aldosteron (ACEI lub ARB), 2) diuretyki tiazydowe lub tiazydopodobne, 3) dihydropirydynowe blokery kanałów wapniowych, 4) beta-adrenolityki.

Ponad połowa pacjentów przewlekle chorych nie wie, czym jest opieka koordynowana, a 70% przyznaje, że koszty terapii wpływają na przestrzeganie zaleceń lekarskich – wynika z badania przeprowadzonego przez  organizacje pacjenckie: Polskie Stowarzyszenie Diabetyków, Stowarzyszenie EcoSerce i Stowarzyszenie Moje Nerki. Autorzy raportu wskazują na potrzebę systemowego, zintegrowanego podejścia do leczenia wielochorobowości. Z danych Departamentu Lecznictwa Ministerstwa Zdrowia wynika, że wielochorobowość dotyczy 71% osób w wieku 50-59 lat, 88% w grupie 65-70 lat i aż 94% powyżej 80. r.ż. Najczęściej dotyczy ona seniorów, ale coraz częściej występuje również wśród osób młodszych.

Choroby reumatyczne, choć kojarzone z wiekiem senioralnym, dotyczą też osób młodych. Chorzy latami żyją w bólu bez diagnozy, a przewlekły stan zapalny rujnuje ich zdrowie. W reumatoidalnym zapaleniu stawów (RZS), najczęstszej z chorób reumatycznych, opóźnienia w diagnozie mogą wynosić nawet od 3 do 6 lat. Tymczasem szybki czas do rozpoczęcia leczenia jest niezwykle ważny, bo toczący się w organizmie proces zapalny prowadzi do rozwoju poważnych wielonarządowych powikłań. Sprzyja rozwojowi kolejnych chorób: nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, chorób układu oddechowego, tarczycy. Ryzyko zachorowania na nowotworów wzrasta o 180%, na choroby naczyń wieńcowych o 198%, a owrzodzenia żołądka i dwunastnicy (z powodu przyjmowania dużych ilości leków przeciwbólowych) aż o 660%. 

– Dla RZS tzw. okno terapeutyczne, czyli czas od pierwszych objawów choroby do włączenia leczenia, trwa 12 tygodni. Niestety, zaledwie 30–40% pacjentów trafia w tym czasie do specjalisty, droga większości pacjentów do reumatologa jest kręta i pochłania wiele cennego czasu. Te 12 tygodni to szansa na całkowite zahamowanie postępu choroby i szansa na to, że każdy lek, który włączymy, nawet ten najtańszy, będzie skuteczny – mówi prof. Brygida Kwiatkowska, krajowa konsultantka w dziedzinie reumatologii.

Jesień i zima to dla wielu z nas trudniejszy czas. Krótszy dzień, mniejsza ilość światła słonecznego i zaburzony rytm dobowy sprzyjają senności, spadkowi energii i pogorszeniu nastroju. Nie bez powodu właśnie 10 października – w Światowy Dzień Zdrowia Psychicznego – szczególnie zachęca się, by zatrzymać się na chwilę i przyjrzeć swojemu samopoczuciu. W literaturze zjawisko pogorszenia nastroju w miesiącach jesienno-zimowych określane jest mianem SAD (Seasonal Affective Disorder) – sezonowego wzorca depresji. Już Hipokrates zauważał, że melancholia, czyli długotrwały smutek, może zmieniać się w zależności od pory roku. W 1979 r. psychiatra Norman Rosenthal opisał grupę pacjentów, u których jesienią pojawiały się epizody depresyjne objawiające się nadmierną sennością, brakiem energii i tzw. głodem węglowodanowym – silną ochotą na słodycze i pieczywo. Objawy te zwykle ustępowały wiosną i latem. 

Współczesny człowiek spędza średnio kilka godzin dziennie przed ekranami urządzeń elektronicznych, co prowadzi do nadmiernego obciążenia narządu wzroku, zaburzeń akomodacji i destabilizacji filmu łzowego. Długotrwała ekspozycja na światło niebieskie, ograniczona częstość mrugania oraz praca w sztucznym oświetleniu sprzyjają rozwojowi tzw. zespołu cyfrowego zmęczenia wzroku (Digital Eye Strain) i nasilają objawy zespołu suchego oka (Dry Eye Disease). Światowy Dzień Wzroku jest okazją do przypomnienia o szczególnym znaczeniu profilaktyki okulistycznej.