Coraz częściej lekarze stają się obiektem ataków ze strony pacjentów lub członków ich rodzin. Ataki czasami przybierają charakter nieprzyjemnych odzywek, czasami zniewag, a zdarza się, że jest to agresja fizyczna. Zawsze w takich przypadkach pojawia się pytanie: jak prawo chroni lekarza? Czy są w tym zakresie szczególne przepisy, czy obowiązują takie same uregulowania, jakie dotyczą wszystkich obywateli Polski?

W niniejszym artykule chciałbym skoncentrować się na dwóch czynach: znieważaniu i naruszeniu nietykalności cielesnej. Z takim zachowaniem lekarze mogą spotkać się najczęściej. Inne czyny, jak groźby karalne, zmuszanie do określonego zachowania, są penalizowane bez względu na to, kto jest ofiarą, dlatego nie będą przedmiotem dalszych rozważań.

Lit to przykład śladowego pierwiastka w ustroju, niezbędnego do prawidłowego rozwoju i funkcjonowania człowieka. W przeszłości sole litu były stosowane w leczeniu cukrzycy, nowotworów i schorzeń psychiatrycznych. Obecnie sole litu są wykorzystywane głównie w psychiatrii.

Benzodiazepiny to grupa leków powszechnie używanych ze względu na swoje działanie uspokajające, nasenne, przeciwlękowe, przeciwdrgawkowe i miorelaksacyjne. Choć każda benzodiazepina wykazuje skuteczność w leczeniu tych objawów, wyboru konkretnej cząsteczki dokonuje się na podstawie jej właściwości farmakokinetycznych. W niniejszym opracowaniu skupiono się szczególnie na opisie benzodiazepin stosowanych w leczeniu zaburzeń snu i zaburzeń lękowych, jako jednych z najczęstszych wskazań do zastosowania tych leków w praktyce lekarza rodzinnego. W leczeniu bezsenności zwrócono uwagę na temazepam, ze względu na optymalny okres półtrwania i brak czynnych metabolitów, zaś w leczeniu lęku szczególną uwagę poświęcono lorazepamowi z powodu zmniejszonego ryzyka kumulacji oraz braku nagłego, subiektywnego końca działania odczuwanego przez pacjentów. Oddzielne miejsce poświęcono schematowi odstawiania benzodiazepin i przydatnym radom dla lekarzy rodzinnych przepisujących te leki swoim pacjentom.

Przedłużony wysiłek w trakcie ultramaratonów powoduje uszkodzenie włókien mięśniowych, znaczący układowy odczyn zapalny oraz niespecyficzną odpowiedź immunologiczną. W czasie ultrawysiłku mięśnie szkieletowe podlegają mechanicznemu i metabolicznemu uszkodzeniu. Wyjątkowo może dojść do wysiłkowej rabdomiolizy. Hemodynamiczne przeciążenie pracy serca w długotrwałym treningu, typowo obydwu komór, powoduje zmiany strukturalne serca, znane pod nazwą „serce sportowca”. Ból należy do naturalnych mechanizmów ochronnych przed uszkodzeniami i nadaktywnością, jest zarazem istotnym wskaźnikiem diagnostycznym wraz z markerami powysiłkowych uszkodzeń mięśni szkieletowych, mięśnia sercowego i wątroby. Wymogiem odnowy biologicznej po ultrawysiłku i/lub przetrenowaniu jest odpoczynek trwający od kilku tygodni do kilku miesięcy, po którym można stopniowo wrócić do treningów.

Choroby metaboliczne, takie jak otyłość i cukrzyca, są obecnie dużym problemem społecznym w krajach wysoko rozwiniętych. Jedną z metod walki ze wspomnianymi schorzeniami, poza wprowadzeniem zdrowego trybu życia, jest używanie różnego rodzaju suplementów diety. Wśród nich bardzo popularne są preparaty zawierające L-karnitynę, które próbuje się zastosować m.in. u osób otyłych ze współistniejącą cukrzycą typu 2, ze względu na udział wspomnianej substancji w transporcie kwasów tłuszczowych do miejsca ich metabolizowania (macierzy mitochondrialnej). Poniższy artykuł prezentuje przegląd literatury naukowej na temat wpływu L-karnityny na masę ciała i insulinooporność u osób otyłych.

Większość naturalnych antybiotyków powstaje w wyniku biosyntezy, wykorzystując odpowiednie szczepy grzybów i bakterii. Jednak w przypadku penicylin półsyntetycznych i cefalosporyn wykorzystywane są metody tradycyjnej syntezy chemicznej. Wymaga to zastosowania często toksycznych odczynników oraz dużych nakładów energii. Przełomem w produkcji tych antybiotyków była synteza antybiotyków β-laktamowych w środowisku wodnym, z wykorzystaniem enzymów. Przykładem takiego antybiotyku jest amoksycylina, często stosowana razem z kwasem klawulanowym jako inhibitorem β-laktamaz. Otrzymany w ten sposób antybiotyk cechuje wysoka czystość i brak zanieczyszczeń typowych dla syntezy chemicznej. Zastosowane metody mają charakter ekologiczny i wpisują się w szeroko rozumiane pojęcie „Green Chemistry”.

Flora fizjologiczna przewodu pokarmowego człowieka pełni liczne funkcje wpływające na prawidłową pracę nie tylko jelit, ale także systemu odpornościowego. Bakterie komensalne rozkładają niestrawione resztki pokarmowe, wzmagają absorpcję wapnia, magnezu i żelaza oraz syntetyzują witaminę K. Ich bliski kontakt z tkanką chłonną przewodu pokarmowego (GALT) powoduje, iż pełnią ważną rolę immunostymulacyjną – pobudzają rozwój komórek układu chłonnego oraz działają przeciwzapalnie. Z tego powodu zaburzenia składu flory fizjologicznej mogą skutkować zaburzeniami ogólnoustrojowych procesów odpornościowych, prowadząc do rozwoju alergii bądź chorób autoimmunologicznych. W związku z tym prowadzone są liczne badania dotyczące zastosowania probiotyków w leczeniu i profilaktyce nie tylko chorób przewodu pokarmowego, ale także atopowego zapalenia skóry, nieswoistych zapaleń jelit, nawrotowych infekcji dróg oddechowych.

Żelazo należy do pierwiastków śladowych, warunkujących prawidłowe funkcjonowanie organizmu. Niedobór żelaza u kobiet karmiących i ciężarnych niesie ze sobą wiele niekorzystnych skutków dla matki i płodu. Zapotrzebowanie na żelazo u kobiet ciężarnych wzrasta. Jedynie właściwa suplementacja preparatami żelaza może pokryć deficyt tego pierwiastka.

Kaszel jest jednym z najczęstszych objawów chorób układu oddechowego. W łagodzeniu suchego albo nieproduktywnego kaszlu stosuje się leki przeciwkaszlowe. W tym artykule przedstawiono najpopularniejsze leki przeciwkaszlowe, ich wskazania, działania niepożądane oraz przeciwwskazania.

Klotrimazol to syntetyczna pochodna imidazolu. Lek wykazuje szeroki zakres aktywności przeciw grzybom jednokomórkowym, dermatofitom, grzybom pleśniowym oraz dimorficznym. W Polsce lek jest dostępny w postaci tabletek dopochwowych, kremów i innych formulacji do stosowania na skórę. W artykule opisano właściwości leku oraz jego zastosowanie w leczeniu grzybiczych zakażeń narządów płciowych, narządu słuchu i skóry. Przedstawiono także nowe potencjalne zastosowania klotrimazolu w leczeniu malarii, anemii sierpowatej oraz chorób nowotworowych.

Cefuroksym to cefalosporyna II generacji powszechnie stosowana w Polsce zarówno w leczeniu ambulatoryjnym, jak i szpitalnym. Obecnie cefuroksym dostępny jest w postaci doustnej jako prolek – aksetyl cefuroksymu oraz parenteralnej – cefuroksym sodu. Mechanizm działania cefuroksymu polega na blokowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii. Zastosowanie kliniczne cefuroksymu obejmuje liczne zakażenia u dzieci i dorosłych. Cefuroksym odgrywa szczególną rolę w leczeniu pacjentów, u których wykazano w przeszłości reakcję nadwrażliwości typu późnego na penicyliny. W tej grupie cefuroksym stanowi bezpieczną alternatywę dla amoksycyliny w terapii zapalenia płuc, ostrego zapalenia ucha środkowego, czy bakteryjnego zapalenia zatok. Obecnie coraz częściej rozważa się leczenie cefuroksymem anginy paciorkowcowej ze względu na podobną skuteczność do penicyliny V, przy jednoczesnym skróceniu o połowę czasu antybiotykoterapii. Uważa się, iż skrócony okres przyjmowania antybiotyku może przyczynić się do lepszego przestrzegania zaleceń lekarskich i tym samym zmniejszenia odsetka niepowodzeń leczenia związanych z przedwczesnym przerwaniem przyjmowania leku.

Ropinirol, jeden z grupy agonistów receptorów dopaminergicznych niebędących pochodnymi ergotaminy, jest szeroko stosowany w leczeniu choroby Parkinsona w jej wczesnym i późnym stadium. Jest to lek pozwalający opanować w zadowalający sposób objawy ruchowe, a w szczególności bradykinezję oraz sztywność i jest preferowany w grupie chorych poniżej 70. r.ż. Uważa się, że ropinirol może odsuwać w czasie wystąpienie powikłań ruchowych leczenia lewodopą. W późnym stadium choroby Parkinsona ropinirol dodany do lewodopy ma potencjał zmniejszania dyskinez i fluktuacji ruchowych. W trakcie rozpoczynania terapii ropinirolem należy być świadomym możliwości wystąpienia objawów niepożądanych: senności w ciągu dnia, hipotonii ortostatycznej, psychoz i zaburzeń kontroli zachowań impulsywnych.

Układ immunologiczny pełni kluczową rolę w obronie organizmu przed czynnikami infekcyjnymi. Dzięki ścisłej współpracy swoistych oraz nieswoistych mechanizmów odporności możliwa jest skuteczna ochrona przed rozwojem zakażenia. Pod wpływem stymulacji antygenami mikroorganizmów dochodzi do uaktywnienia swoistych mechanizmów odporności – odpowiedzi humoralnej oraz komórkowej. W przebiegu odpowiedzi humoralnej uczestniczą swoiste immunoglobuliny różnych klas (IgM, IgG, IgA, IgE), które zapobiegają powtórnemu rozwojowi choroby. Dzięki znajomości procesów rozwoju odporności możliwa jest stymulacja układu odpornościowego za pomocą preparatów farmaceutycznych. Do najczęściej stosowanych preparatów immunomodulujących należą bakteryjne szczepionki swoiste i nieswoiste. Szczepionki nieswoiste zawierają kombinacje ekstraktów różnych bakterii (najczęściej czynników etiologicznych zakażeń dróg oddechowych). Pobudzają one układ jednojądrzastych komórek żernych, zwiększają właściwości bakteriobójcze surowicy i powodują wzrost poziomu naturalnych przeciwciał. W licznych badaniach klinicznych wykazano skuteczność zarówno preparatów dojelitowych, jak i podjęzykowych zawierających lizaty bakteryjne w profilaktyce i leczeniu zakażeń układu oddechowego u dzieci. U pacjentów poddanych terapii nieswoistą szczepionką odnotowano spadek ilości epizodów infekcji układu oddechowego, a także zmniejszenie potrzeby zastosowania antybiotyków w przypadku choroby. U dzieci z nawrotowym zapaleniem migdałków podniebiennych po uzyskaniu pełnej odpowiedzi na terapię immunostymulującą można było zrezygnować z tonsillektomii.

Zapalenie zatok przynosowych najczęściej powstaje na tle wirusowego zakażenia górnych dróg oddechowych. W wyniku toczącego się procesu zapalnego dochodzi do obrzęku i przekrwienia błony śluzowej jam nosa i zatok przynosowych, co prowadzi do upośledzenia drenażu i wentylacji zatok. Gromadząca się wydzielina stanowi bardzo dobre warunki dla powstania nadkażenia bakteryjnego. Głównymi czynnikami etiologicznymi bakteryjnego ostrego zapalenia zatok są: Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae i Moraxella catarrhalis. Rzadziej izolowanymi czynnikami etiologicznymi są Staphylococcus aureus i Streptococcus pyogenes. Do objawów zapalenia zatok zaliczamy: upośledzenie drożności nosa, zaburzenia węchu, obecność śluzowo-ropnej wydzieliny, bóle twarzy oraz gorączkę. Często występują także objawy ogólne, takie jak osłabienie, utrata apetytu, zmęczenie. W leczeniu zastosowanie znajdują leki przeciwbólowe, przeciwzapalne, mukolityczne oraz działające obkurczająco na błonę śluzową nosa i zatok przynosowych, a w niektórych przypadkach niezbędna jest także antybiotykoterapia.

W leczeniu bólu ostrego i przewlekłego najczęściej stosowanymi lekami są NLPZ. Do najczęstszych przyczyn występowania bólu możemy zaliczyć: stany zapalne, urazy i ból pooperacyjny. Na rynku farmaceutycznym dostępne są różne formy NLPZ, m.in. tabletki, saszetki, ODT, czy iniekcje. Dożylne preparaty zapewniają szybkie ustąpienie bólu lub znaczne zmniejszenie jego odczuwania, ale przydatne są głównie w warunkach klinicznych. Wybór właściwego NLPZ dla pacjenta ambulatoryjnego determinowany jest przez szereg czynników. Najważniejszymi są: wiek pacjenta, choroby towarzyszące, stwierdzona wcześniej nadwrażliwość na te leki, oczekiwania pacjenta, aktualnie stosowane inne leki. Istotne znaczenie ma uwzględnienie możliwości wystąpienia objawów niepożądanych ze strony układu pokarmowego, serca, nerek, wątroby. Konieczne jest również uwzględnienie ewentualnych interakcji z innymi stosowanymi przez pacjenta lekami. Spośród NLPZ nimesulid, jako preferencyjny inhibitor COX-2, zajmuje szczególne miejsce z uwagi na jego szeroki zakres działań i możliwość uwzględnienia tego leku w niedalekiej przyszłości w strategii wspomagającej leczenie udarów mózgu oraz nowotworów. Nimesulid jest skutecznym lekiem przeciwbólowym i przeciwzapalnym, który po uwzględnieniu czynników zapewniających jego bezpieczne stosowanie przyczynia się do poprawy jakości życia pacjentów.