Polacy wiedzą, że nowotwór trzeba wykryć wcześnie, ale często nie wiedzą, od jakiego badania zacząć. Z raportu enel-med „Badanie, które daje czas” wynika, że PSA i markery nowotworowe z krwi wskazuje 56% badanych, mammografię 55%, cytologię 53%, a kolonoskopię 51%. Praktyka wygląda jeszcze gorzej: regularne badania onkologiczne adekwatne do wieku i płci wykonuje tylko 21% Polaków, a 27% nie wykonuje ich nigdy. Cytologię raz w roku lub częściej wykonuje tylko 26% kobiet, kolejne 38% robi ją raz na 2-3 lata, 20% dopiero wtedy, gdy „coś się dzieje”, a 16% nie wykonuje jej w ogóle. Mammografię choć raz w życiu zrobiła co druga kobieta, a kolonoskopię i gastroskopię ma za sobą zaledwie 27% dorosłych Polaków. Nawet PSA, najczęściej znane badanym, wykonał tylko co trzeci mężczyzna.

Test HPV HR 

Tymczasem profilaktyka onkologiczna staje się coraz bardziej precyzyjna, a najnowszym przykładem jest zastąpienie tradycyjnej cytologii testem HPV HR jako podstawowym badaniem przesiewowym w programie NFZ. 

– W profilaktyce raka szyjki macicy właśnie dokonuje się bardzo ważna zmiana. Dziś nie chodzi już o to, żeby wykonywać cytologię jak najczęściej, ale żeby korzystać z najbardziej skutecznego schematu badań przesiewowych. Od sierpnia podstawą programu profilaktycznego jest test HPV HR, który pozwala wykryć zakażenie wysokoonkogennymi typami wirusa HPV, zanim rozwiną się zmiany nowotworowe. Jeśli wynik jest ujemny, kolejne badanie można wykonać dopiero po pięciu latach, natomiast przy wyniku dodatnim z tej samej próbki wykonywana jest cytologia płynna. To pokazuje, że profilaktyka staje się coraz bardziej precyzyjna, ale nadal wymaga jednego: zgłoszenia się na badanie wtedy, kiedy kobieta czuje się zdrowa i nie ma żadnych objawów. Rak szyjki macicy rozwija się przez lata, dlatego właśnie w tym przypadku dobrze zaplanowany screening daje nam ogromną przewagę – mówi lek. Wiktor Krampikowski-Michcik, ginekolog enel-med.

Dopiero gdy zacznie boleć 

Kolonoskopia i gastroskopia należą do badań, które wielu pacjentów zna, ale rzadko traktuje jako element regularnej profilaktyki. Oba badania są wykonywane stosunkowo rzadko – choć raz w życiu zrobiło je tylko 27% Polaków. Widać tu ogromne różnice wiekowe. W grupie 55+ kolonoskopię ma za sobą 43% respondentów, a gastroskopię 38%. Wśród najmłodszych dorosłych te odsetki są marginalne: odpowiednio 4% i 5%. To badania, które wielu pacjentom kojarzą się z dyskomfortem, przygotowaniem i stresem, dlatego często trafiają na listę dopiero wtedy, gdy pojawia się silny bodziec diagnostyczny albo lekarz wyraźnie je zaleci.

Najbardziej znane, ale rzadko wykonywane

PSA i markery nowotworowe z krwi 56% respondentów uznało za badania pozwalające wykrywać najczęstsze nowotwory. Warto jednak rozdzielić ogólne skojarzenie z markerami od konkretnego badania PSA, które dotyczy diagnostyki prostaty u mężczyzn. PSA jest najbardziej rozpoznawalne wśród wskazywanych badań, ale wykonało je choć raz w życiu 33% mężczyzn. 

Inne badania

USG jako badanie pozwalające wykrywać najczęstsze nowotwory wskazuje 44% respondentów, tomografię komputerową 42%, rezonans magnetyczny 39%, a RTG 27%. Te dane nie oznaczają, że każdy pacjent powinien wykonywać wszystkie te badania. Pokazują raczej coś innego: wielu Polaków nie ma wiedzy o tym, które badania są przesiewowe, które diagnostyczne, które zależą od wieku i płci, a które wykonuje się dopiero przy konkretnych wskazaniach. Dlatego profilaktyka onkologiczna nie powinna sprowadzać się do hasła „badaj się”. Konieczna jest prosta instrukcja: jakie badanie, dla kogo, kiedy, jak często i co dalej należy zrobić po otrzymaniu wyniku. Bez tego nawet wysoka świadomość, że wczesne wykrycie nowotworu daje szanse na skuteczne leczenie, nie przekłada się na działanie.

Raport „Badanie, które daje czas” dostępny na: https://enel.pl/dla-firm/produkty/raport-badanie-ktore-daje-czas